
Abaturage basaga ibihumbi 45 bo mu mirenge inyuranye igize Akarere ka Nyamagabe bagiye kugezwaho amazi meza ku bufatanye bw’Ikigo cy’isuku n’isukura (WASAC) n’abafatanyabikorwa bayo barimo Water Aid na Water for People mu mushinga bise Nyamagabe Wash Program.
Nk’uko bisobanurwa n’Umuyobozi w’Akarere ka Nyamagabe Niyomwungere Hildebrand, asanga nta terambere rirambye rishoboka mu baturage badafite amazi meza. Agaragaza ko mu nkingi zose z’igihugu nta terambere ryagerwaho abaturage bagifite imbogamizi yo kubona amazi meza.
Yagize ati “ Haba mu miyoborere, mu mibereho myiza ndetse no mu bukungu, abaturage ntibabasha kugera ku iterambere rirambye badafite amazi meza, ni byiza rero ko abatabonaga amazi meza bagiye kuyahabwa, bityo iterambere ribagereho kimwe n’ahandi.”
Iyi gahunda ihuriweho yo kugeza amazi ku baturage b’imirenge inyuranye y’Akarere ka Nyamagabe yatangirijwe mu Murenge wa Kibirizi ikazasiga ingo zingana na 18% zitagerwagaho n’amazi meza ziyabonye.
Bamwe mu baturage baganiriye n’itangazamakuru bavuga ko bafite ikibazo gikomeye cyo kubona amazi meza, bakishimira ko mu gihe gito kiri imbere iki kibazo kizaba cyabaye amateka kuko bagiye guhabwa amazi azabafasha mu isuku n’isukura ndetse bagaca ukubiri n’indwara ziterwa n’umwanda bahuraga nazo.
Nyirahabimana Mariya umwe mu batuye umurenge wa Kibirizi yavuze ko kutagira amazi meza byabatezaga ibibazo by’uburwayi bwa hato na hato buterwa n’umwanda kuko bakoreshaga amazi mabi y’ibishanga, naho ushaka amazi meza we yakoraga urugendo rutari munsi y’isaha ajya kuyashaka.
Ati “ Turahiriwe ko tugiye kugezwaho amazi meza, turatandukana no kuvoma amazi y’ibishanga ndetse n’indwara z’impiswi zibasiraga abana n’iz’inzoka zibasiraga abakuze kubera kutagira amazi meza. Hehe no kujya kuvoma kure, hehe no kuvoma ibishanga.”
Prof. Munyaneza Omar ni umuyobozi w’Ikigo cy’isuku n’isukura (WASAC) avuga ko bashyize imbere gahunda ya Guverinoma y’iterambere NST2 , aho Leta y’u Rwanda yihaye intego yo kuba yagejeje amazi meza mu baturage mu mwaka wa 2029.
Prof Munyaneza kandi avuga ko imibare y’ikigo cy’igihugu cy’ibarurishamire (NIRS) kigaragaza ko mu mwaka wa 2022 Akarere ka Nyamagabe kari mu turere tw’imbere mu kugira abaturage benshi batagerwaho n’amazi meza, aho abangana na 59% badafite amazi.
Yagize ati “ Imibare y’abagerwaho n’amazi meza ntishimishije ari nayo mpamvu nyamukuru itumye twe nka WASAC n’abafatanyabikorwa bacu barino Water Aid na Water for People nk’imishinga iterwa inkunga na Banki y’isi hifuzwa gufasha abaturage b’Akarere la Nyamagabe kugerwaho n’amazi meza.
Yakomeje avuga ko hari icyizere cy’uko uyu munshinga ndetse n’indi iri gukorwa muri aka karere ka Nyamagabe izafasha ku kigero nibura cyo hejuru ya 70% y’abagerwaho n’amazi meza ndetse ngo amazi azakomeza kwiyongera muri aka karere ku bufatanye n’imishinga inyuranye..
Imibare ya NIRS yagaragaje ko ku rwego rw’igihugu abatuage bagerwaho n’amazi meza bari 82.3% mu mwaka wa 2022, Intara y’Amajyepfo ubwayo yari ku kigero 78.4%. Imibare itangwa n’Ikigo cy’igihugu cy’ibarurishamibare kandi igaragaza ko Gahunda y’iterambere ya NST1 yasojwe abaturage bangana na 90% aribo bamaze kwegerezwa amazi meza.
Mugisha Bénigne
